Weefselonderzoek
de praktische gang van zaken bij een onderzoek of ingreep onder verdoving. |
|
|
Soms spreken de resultaten van allerlei onderzoeken elkaar tegen. Dan is een kleine chirurgische ingreep soms de enige methode om volledige klaarheid te krijgen over de oorzaak van een probleem. Met de testisbiopsie en de testisaspiratie proberen de artsen uitsluitsel te krijgen over de aanwezigheid van en de hoeveelheid aan (gezonde) zaadcellen in de zaadbal. Dat is waar ze aangemaakt worden en verblijven voor ze ter rijping naar de bijbal gaan.
Zaadcellen worden in zaadbal (testis) aangemaakt in de zaadvormende buisjes. Dat zijn hoefijzervormige buisjes van 30 tot 150 cm lang, die uit twee soorten cellen bestaan: de zaadvormende cellen en voedende cellen (de Sertolicellen).
|
De zaadfabriek schematisch |
De zaadvormende buisjes zorgen voor de productie van zaadcellen. Daartussen liggen nog de cellen van Leydig, die samen met de twee andere celsoorten instaan voor de productie van mannelijke hormoon.
Bij een volwassen man bestaat de zaadbal voor 32% uit zaadvormende cellen, voor 17% uit Sertolicellen en voor 3% uit cellen van Leydig. De rest van de massa bestaat uit steunweefsel.
De Sertolicellen vervullen verschillende belangrijke functies in zowel de aanmaak als de bescherming van de zaadcellen. Ten eerste zijn ze met elkaar verbonden tot een gesloten laag, waardoor ze een barrière vormen tussen de zaadvormende buisjes en de omgeving eromheen. Die bestaat uit zenuwweefsel, lymfevaten en bloedvaatjes. Vooral met het oog op die laatste is de barrière absoluut nodig als bescherming. De spermatozoa die (vanaf de puberteit) gevormd worden, ondergaan namelijk zo'n uitgebreide gedaanteverwisseling dat ze eigenlijk lichaamsvreemd worden. Dankzij de bloed-testisbarrière zal geen afstoting ontstaan door het eigen lichaam.
Daarnaast dienen de cellen van Sertoli als steun, bescherming en voeding van de zich ontwikkelende zaadcellen, en scheiden ze voortdurend een vocht af dat de volgroeide zaadcellen helpt in hun transport naar de bijbal. Tot slot vervullen de Sertolicellen nog een hormonale functie: ze produceren mee testosteron.
Oorzaken van azoöspermie
Azoöspermie is het ontbreken van zaadcellen in het ejaculaat van de man. Dat kan liggen aan een obstructie onderweg (op het traject van de zaadcellen naar buiten), maar de oorzaak kan ook in de zaadballen zelf gezocht moeten worden. Met een testisbiopsie (zie
verder) kan worden onderzocht wat er al dan niet in de zaadbuisjes gebeurt:
- bij sommige mannen ontbreken de zaadvormende cellen en bestaan de zaadvormende buisjes alleen uit Sertolicellen (Sertoli cell only syndrome);
- bij andere zullen de zaadvormende cellen in de loop van hun ontwikkelingsproces stilvallen: maturatie-arrest;
- soms wordt het hele productieproces doorlopen, maar worden er amper zaadcellen afgeleverd (hypospermatogenese); en
- tot slot kan het hele testisweefsel beschadigd zijn door een infectie of een trauma (sclerose en atrofie)
Als gevolg hiervan worden er geen zaadcellen gevonden in het spermastaaltje (azoöspermie).
Gelukkig kunnen bij ongeveer de helft van de mannen toch zaadcellen gevonden worden aan de bron (in de zaadbal), omdat er naast de beschadigde of lege buisjes ook enkele normale kunnen bestaan.
| | Links: normale spermatogenese (normaal gevulde zaadbuisjes)
Rechts: Sertoli Cell Only patroon |
|
| | Links: maturatie-arrest |
|
Testis biopsie [ingreep dagopname | VPE + OK] Onder plaatselijke of algemene verdoving een stukje weefsel uit de zaadbal weggenomen en voor onderzoek naar de patholoog gestuurd. Welk soort verdoving wordt gebruikt hangt zowel samen met je persoonlijke keuze als met medische factoren. Als het bv. nodig om meerdere stukjes weefsel weg te nemen, zal doorgaans geopteerd worden voor algemene verdoving.
|
Zoeken naar een naald in de hooiberg: links twee gevulde zaadbuisjes tussen diverse lege. |
De test moet uitmaken of de zaadbal (voldoende) gevulde zaadbuisjes bevat en of de productie van de zaadcellen erin naar behoren verloopt. Bij azoöspermie geeft het onderzoek definitief uitsluitsel of de afwezigheid van zaadcellen in het ejaculaat het gevolg is van een productiefout in de zaadbal (testiculaire oorzaak) of van een verstopping verderop (post-testiculair). In het laatste geval toont het stukje weggenomen weefsel een normale spermatogenese.
De ingreep wordt niet alleen uitgevoerd om redenen van onderzoek: tegelijk kan op een ander stukje weefsel gezocht worden naar zaadcellen (zie
TESE) en, als er gevonden worden, kunnen ee meteen ingebankt worden voor later gebruik.
Bij ongeveer de helft van de mannen met een abnormale zaadproductie kunnen uit het weefsel zaadcellen geoogst worden, omdat naast de abnormale zaadbuisjes ook nog enkele normale bestaan. Soms is het afnemen van vele stukjes noodzakelijk om de speld in de hooiberg te vinden.