Ingrepen voor zaadextractie met het oog op ICSI
|
de praktische gang van zaken bij een onderzoek of ingreep onder verdoving. |
Procedure
Bij kunstmatige inseminatie met eigen sperma en bij IVF/ICSI bestaat de bijdrage van de man doorgaans in het afleveren van een vers spermastaaltje via masturbatie.
Bij ICSI (de bevruchting van de eicel via het injecteren van één zaadcel) is het echter mogelijk dat je als man een ingreep moet ondergaan, specifiek bedoeld om zaadcellen te verzamelen. Bij sommige mannen levert het spermavocht immers geen of enkel onbeweeglijke zaadcellen op, maar kunnen ze via een operatieve ingreep wel verzameld worden.
Dankzij het bestaan van de ICSI-techniek hoeven dat niet véél zaadcellen te zijn. Ze hoeven ook niet volledig matuur te zijn: zodra ze aangemaakt zijn, dragen ze het genetisch materiaal van de man, en kunnen ze in het laboratorium in de eicel geïnjecteerd worden om die te bevruchten.
Overigens wordt de ingreep vaak op dezelfde dag uitgevoerd als de eicelpick-up van je partner, zodat we nog altijd spreken van 'vers' sperma.
Procedure
Algemene principes voor de ingrepen voor zaadextractie:
- ze kunnen zowel onder plaatselijke verdoving als onder algemene verdoving worden uitgevoerd;
- alleen MESA verloopt altijd onder algemene verdoving;
- vibrostimulatie kan uiteraard zonder verdoving;
- elektro-ejaculatie vindt plaats onder algemene verdoving of, als de onderbuik van de man volledig verlamd en dus gevoelloos is, zonder verdoving;
- je kan steeds dezelfde dag nog naar huis (dagopname), je hoeft niet in het ziekenhuis te overnachten;
- de keuze tussen de verschillende opties – zowel wat de ingreep zelf als de soort verdoving betreft – wordt in overleg tussen jou en de behandelende arts bepaald. Uiteraard gebeurt dat op basis van de resultaten van de vooronderzoeken, maar ook naargelang van wat in jouw situatie praktisch het meest haalbaar is;
- in de planning van de IVF-behandeling heeft je ingreep doorgaans plaats op de dag van de pick-up van de eicellen bij je partner. Er wordt bij ICSI immers het liefst met vers materiaal gewerkt;
- wel levert de ingreep vaak voldoende zaadcellen op voor drie of vier ICSI-sessies. Als op alle rijpe eicellen van je partner ICSI is verricht, kunnen de overblijvende zaadcellen worden ingevroren voor een eventuele volgende behandeling.
In dat geval moet je een toestemmingsformulier ondertekend hebben en afgegeven vóór de ingreep. Dat je toestemming geeft, betekent natuurlijk niet dat vriesbewaring mogelijk is. Ook is de bewaring niet altijd gratis. Wel in het jaar zelf van je behandeling, maar als je niet mutualiteitsgerechtigd bent, wordt vanaf het jaar daarna een bewaarkost aangerekend (zie INFO-EURO).
Indicaties
Welke zaadextractietechniek wordt gebruikt, hangt af van de oorzaak van het probleem (cf.
zoeken naar de oorzaak).
Bij Anejaculatie zijn vibro- en elektrostimulatie aangewezen.
Anejaculatie betekent dat je wel voldoende goede zaadcellen produceert, je hebt ook geen erectieproblemen, maar je kan niet ejaculeren. Dat komt vaker voor dan je zou denken. We noemen enkele belangrijke oorzaken:
- neurologische schade door een kwetsuur aan de wervelkolom (bv. bij mannen met een verlamd onderlichaam);
- na een chirurgische ingreep voor teelbalkanker;
- als gevolg van multiple sclerose;
- als gevolg van diabetes met zenuwaantasting;
- niet-verklaarde anejaculatie veroorzaakt door hetzij neurologische, hetzij psychologische factoren.
Bij azoöspermie worden de vier andere technieken gebruikt.
Azoöspermie betekent dat er geen of enkel dode zaadcellen in het ejaculaat zitten. Welke van de vier extractietechnieken aangewezen is, hangt alweer af van de mogelijke oorzaak.
Voor een goed begrip: ook in een normale zaadproductie komen niet álle zaadcellen die aangemaakt worden in het ejaculaat terecht. Onderweg gaan er altijd een heel aantal verloren. Maar als er in het ejaculaat géén zaadcellen aangetroffen worden, kan dat het gevolg zijn van:
MESA & PESA: zaad uit de bijbal
Bij obstructieve azoöspermie zijn zoals gezegd de zaadcellen aangemaakt en tot rijping gekomen, maar raken ze niet uit de bijbal, bv. doordat de zaadleiders verstopt zijn of volledig ontbreken.
Nog tijdens de MESA- of PESA-ingreep controleert het laboratorium of het verkregen zaadstaaltje voldoende spermacellen oplevert. Eventueel wordt de ingreep herhaald aan de andere bijbal.
MESA [ingreep dagopname]
(microchirurgische epididymaire sperma-aspiratie)
De zaadcellen worden operatief uit één van de bijballen gehaald. Onder algemene verdoving wordt een insnijding in de balzak gemaakt en met een speciale microscoop wordt een geschikt deel van een bijbal geselecteerd, waaruit dan zaadvloeistof wordt opgezogen.
PESA [ingreep dagopname]
(percutane epididymaire sperma-aspiratie)
Hier wordt geen insnijding gemaakt: onder lokale verdoving wordt de bijbal door de huid heen blind aangeprikt om de zaadcellen op te zuigen. Dit is een vrij eenvoudige techniek, die echter niet altijd altijd het gewenste resultaat oplevert.
FNA en TESE : zaad uit de zaadbal
In sommige gevallen moet ervoor gekozen worden om zaadcellen uit de zaadballen te verzamelen, d.w.z. voor ze ter rijping naar de bijbal zijn gegaan. Deze ingrepen zijn een alternatief voor de andere twee, maar leveren wel veel minder zaadcellen op.
FNA [ingreep dagopname]
(fijne-naaldaspiratie)
Met een fijne naald wordt in een testikel geprikt, om zo te proberen voldoende zaadcellen eruit op te zuigen. Het gaat hier om een kleine ingreep, die echter niet altijd het beoogde resultaat oplevert.
Er kan voor FNA worden gekozen als je een normale zaadproductie hebt, maar door een verstopping onderweg geen zaadcellen in je ejaculaat hebt. De ingreep levert echter te weinig zaadcellen op om er te kunnen invriezen.
TESE [ingreep dagopname]
(testiculaire sperma-extractie)
Als de FNA-ingreep (bij obstructieve azoöspermie) niet het gewenste resultaat heeft opgeleverd, of je wil zaadcellen inbanken, dan is TESE aangewezen. Eén enkel stukje, afgenomen onder lokale verdoving, volstaat doorgaans om voldoende zaadcelen op te leveren voor zowel de ICSI-bevruchting als om in te banken.
Bij niet-obstructieve azoöspermie is TESE de enig mogelijke optie, en dan best onder algemene verdoving, omdat vaak meerdere stukjes zaadbalweefsel moeten afgenomen worden, én soms aan beide zijden. In dat geval gebeurt de ingreep onder microscopische vergroting.
| |
TESE: meerdere stukjes zaadbalweefsel worden afgenomen. | De stukjes worden verzameld om naar het labo gebracht te worden. |
| |
De zaadbuisjes worden opengetrokken om de zaadvormende cellen vrij te maken. | Onder de microscooop zien we tussen de zaadvormende cellen enkele zaadcellen, duidelijk herkenbaar aan hun staart. |
|
Hoewel niet-obstructieve azoöspermie precies voortkomt uit het feit dat de productie aan zaadcellen ter hoogte van de zaadbal afwezig of minimaal is, kan TESE in de helft van de gevallen toch voldoende zaadcellen opleveren om ICSI mogelijk te maken. In sommige gevallen kunnen ook zaadcellen ingebankt worden.
Chirurgisch wordt een klein beetje weefsel uit een testikel verwijderd. In het laboratorium kijkt men hoe het zit met de aanwezigheid en de kwaliteit van de zaadcellen in dat proeffragment. Afhankelijk van de bevindingen wordt dan meer weefsel uit dezelfde testikel of een fragmentje uit de andere testikel verwijderd.
Na de ingreep zal de arts je vertellen of er voldoende (goede kwaliteit aan) zaadcellen werd geoogst om bewaring door invriezing zinvol te maken. Daarvoor moet je vooraf wel een toestemmingsformulier hebben ondertekend.
Vibro- en elektrostimulatie Bij mannen die altijd in de onmogelijkheid verkeren om te ejaculeren, hetzij door een psychische oorzaak, hetzij door een fysieke, kan via vibro- of elektrostimulatie vaak toch een zaadstorting worden veroorzaakt. Helaas wordt geen van beide behandelingen terugbetaald door de mutualiteit.
Voorafgaand aan de ingreep zullen een aantal onderzoeken moeten gebeuren: een bloedafname om je hormonaal profiel op te stellen en om een test op infectieuze ziekten te doen. Met een urinecultuur wordt nagegaan of er geen urineweginfecties aanwezig zijn. Zo ja, dan worden die eerst behandeld.
|
Vibrostimulatie van de penis |
|
Toediening van de elektrische impuls via het rectum. |
De meeste zaadstaaltjes die je krijgt na maanden van inactiviteit zijn van slechte kwaliteit. En verdere behandeling met het zaad dat via stimulatie is verkregen, hangt net af van de kwaliteit ervan. Vandaar dat ICSI hier een uitkomst kan bieden: uit het verkregen staaltje worden de beste zaadcellen geselecteerd om die te injecteren in de eicellen.
Omdat ICSI zoals gezegd het best gebeurt met verse zaadcellen, zal je de behandeling ondergaan op de dag zelf van de eicelpick-up bij je partner. Maar uiteraard kunnen de verzamelde zaadcellen ook ingevroren worden voor later gebruik. Als dat je wens is, moet je vooraf een toestemmingsformulier ondertekenen.
Vibrostimulatie [ingreep dagopname]
Een apparaatje dat op de penis wordt gedrukt veroorzaakt vibraties, waardoor mogelijk een reflex wordt opgewekt die tot ejaculatie leidt. Een reflex is iets wat je niet kan controleren, zoals bv. het kokhalzen als je een vinger in je keel steekt.
Elektrostimulatie [ingreep dagopname] Bij deze ingreep wordt een speciale sonde in de endeldarm gebracht. Via die weg worden de zenuwen gedurende drie à vier minuten elektrisch gestimuleerd, zodat een erectie ontstaat en een ejaculatie volgt.
Om de elektrobehandeling te ondergaan moet je
een specifiek toestemmingsformulier ondertekenen, op de ommezijde waarvan je alle nodige informatie vindt (zie p. 2 van de pdf). Diezelfde informatie zal je ook van je arts krijgen, die met jou alle aspecten van de behandeling en de mogelijke bijwerkingen doorneemt.